Nhiều dự án lớn chậm tiến độ

Ngày 16/9, ông Vũ Hồng Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết quả phiên giải trình “Thực trạng, giải pháp phát triển điện lực đến năm 2030 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” ngày 7/9.

Theo Ủy ban Kinh tế, nguồn điện giai đoạn 2011 - 2019 có sự tăng trưởng mạnh, từng bước giảm tổn thất điện năng từ mức 10,15% vào năm 2010 xuống mức 6,5% vào năm 2019. Các hình thức điện nhập khẩu đã được đa dạng hóa. Bên cạnh đó, thị trường điện cạnh tranh phát điện, bán buôn bước đầu được hình thành và ngày càng hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành điện.

Tuy nhiên, theo Ủy ban Kinh tế, việc xây dựng, ban hành chính sách chưa đồng bộ với quy hoạch, điển hình là các dự án điện mặt trời, trong nhiều năm không phát triển nhưng khi có chính sách giá khuyến khích năng lượng tái tạo thì chỉ trong thời gian ngắn đã có sự phát triển bùng nổ, vượt xa quy hoạch.

quy hoạch dự báo, tính toán chưa chính xác, chưa lường trước được tình hình thực tế. Công tác điều chỉnh, bổ sung quy hoạch còn bị động, chưa đáp ứng được sự phát triển mạnh mẽ của các nguồn năng lượng, đặc biệt là các dự án năng lượng tái tạo. Việc lập quy hoạch điện thiếu kết nối đồng bộ với các quy hoạch khác về năng lượng trong tổng thể chung.

Đáng lưu ý, cơ quan tổ chức phiên giải trình cũng chỉ ra tồn tại trong việc chưa bảo đảm sự cân đối giữa cơ cấu nguồn điện và lưới điện, đối mặt với nguy cơ thiếu điện. Giai đoạn 2016 - 2019, tăng trưởng xây dựng nguồn điện đã sụt giảm đáng kể với bình quân chỉ đạt 8%/năm. Nhiều dự án nguồn điện lớn, đóng vai trò quan trọng bị chậm tiến độ như Long Phú 1, Thái Bình 2, Vũng Áng 2… Điện năng lượng tái tạo phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, địa hình, khí hậu…

“Sự phát triển chưa đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và việc chậm tiến độ các dự án lớn dẫn đến thực tế công suất nguồn điện tại nhiều nơi còn dư thừa, chưa giải tỏa hết trong khi đó lại có nguy cơ thiếu điện cục bộ trên diện rộng”, ông Vũ Hồng Thanh nhấn mạnh.

Ủy ban Kinh tế cũng cho rằng, cơ chế giá điện thiếu đột phá, chậm thay đổi, chưa đáp ứng yêu cầu. Chưa có giá điện hai thành phần, giá mua điện theo miền, theo khu vực để đưa ra định hướng đầu tư và phát triển phụ tải. Trong quá trình điều hành, chưa thực hiện được đầy đủ việc điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường; cơ cấu biểu giá bán lẻ điện còn duy trì bù chéo giữa khách hàng sản xuất với khách hàng sinh hoạt, thương mại.

Lấy ý kiến người dân

Ủy ban Kinh tế kiến nghị, cần hướng đến thu hút nhà đầu tư theo vùng, miền, tạo sự hài hòa trong cơ cấu nguồn điện, lưới điện các vùng, miền trên cả nước. Đồng thời có chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu tư các dự án điện; tạo sự minh bạch, cạnh tranh bình đẳng.

Về công tác lập quy hoạch, cần khẩn trương tổ chức lập và phê duyệt quy hoạch của ngành năng lượng nói chung và quy hoạch sơ đồ điện VIII nói riêng, bảo đảm có tầm nhìn, kế thừa sơ đồ điện VII điều chỉnh, có cơ cấu hợp lý; có sự kết nối đồng bộ với các quy hoạch khác.

Ủy ban Kinh tế đề nghị khẩn trương rà soát, có giải pháp xử lý những vướng mắc trong thực hiện các dự án điện, nhất là các dự án có công suất lớn, dự án trọng điểm nhằm cung cấp đủ điện cho hệ thống, nhất là bảo đảm sự cân bằng trong nguồn điện giữa miền Bắc, miền Trung, miền Nam. Đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng lưới điện để giải tỏa tốt hơn công suất nguồn điện.

Về giá điện, cơ quan tổ chức giải trình đề nghị đẩy nhanh lộ trình thực hiện thị trường mua, bán điện cạnh tranh, cơ chế hợp đồng mua bán điện trực tiếp giữa nhà sản xuất và khách hàng tiêu thụ, minh bạch giá mua bán điện. Tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện giá bán buôn và bán lẻ điện bảo đảm các nguyên tắc của cơ chế thị trường, tính đúng, tính đủ và tạo nguồn lực tài chính để tái đầu tư ngành năng lượng.

Cùng với đó, cần xoá bỏ mọi rào cản để bảo đảm giá điệnminh bạch do thị trường quyết định; không thực hiện bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, giữa các vùng, miền; hoàn thiện cơ chế, chính sách, các công cụ có tính thị trường để đẩy mạnh sử dụng điệntiết kiệm và hiệu quả. Xây dựng biểu giá điện công khai, minh bạch, lấy ý kiến người dân để lựa chọn phương án phù hợp. Xây dựng giá điện hai thành phần; có chính sách để phát triển hài hòa các công trình theo vùng, miền, đưa ra tín hiệu định hướng và thu hút nhà đầu tư.

Công khai minh bạch giá điện cũng là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của đại biểu tại phiên giải trình của Bộ trưởng Công Thương vừa qua. “Bộ trưởng nói rất nhiều về vấn đề giảm giá điện. Bộ trưởng khẳng định sẽ điều hành theo giá thị trường minh bạch, không biết tăng hay giảm. Cần tạo cơ chế thị trường cạnh tranh. Đúng là nhà nước độc quyền về giá điện, nhưng là độc quyền nhà nước chứ không phải độc quyền doanh nghiệp”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Hoàng Quang Hàm nêu.

“Bộ trưởng có nói thị trường bán buôn cạnh tranh đã có, nhưng tôi thấy bán buôn hiện nay đang tập trung vào EVN. Ba Tổng công ty Bắc – Trung – Nam và hai Tổng công ty Hà Nội, TP.HCM, các cơ quan đơn vị này vẫn thuộc EVN… Cái bánh bán buôn như vậy có đảm bảo minh bạch, công bằng, cạnh tranh hay không?”, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế Đỗ Văn Sinh nêu tại phiên giải trình.